Kese ile Lif Arasındaki Fark: Hamam Kesesi, Kabak Lifi ve Kuru Fırça

Kese ile lif arasındaki fark, gördükleri işte yatar: Kese, ılık suyla yumuşamış ıslak cilde sabunsuz uygulanan ve ölü deriyi ovarak alan dokuma bir eldivendir; lif ise sabunu köpürtüp vücudu yıkamaya yarar, ovma işi onda ikinci planda kalır. Sıra da buna göre belirlenir: önce kese, sonra sabunlu lif.

Fas'taki kessa aynı tür eldivenin başka bir adıdır; asıl fark eldivende değil, onun etrafındaki banyo geleneğindedir. Kore'nin Italy towel'ı da yakın bir akrabasıdır. Kabak lifi, sisal ya da at kılı eldiven ve kuru fırça ise kendi dokusu ve bakımı olan farklı araçlardır.

2006'dan bu yana İzmir'de kese eldiveni üretip ihraç ediyoruz ve işin başında dürüst bir not düşmek istiyoruz: Bu araçlardan birinin cilt için ötekilerden daha iyi olduğunu gösteren bir çalışma bilmiyoruz. Değişen şey malzeme, doku, kullanım biçimi ve aracın ne kadar kolay kuruduğudur.

Kese, lif ve kuru fırça: karşılaştırma tablosu

Bir aracın ne kadar sert hissettireceği büyük ölçüde dokusuna ve sizin ne kadar bastırdığınıza bağlıdır. Bu yüzden sertlik sütununu bir laboratuvar ölçümü olarak değil, yol gösterici bir bilgi olarak okuyun.

Kese ile lif arasındaki fark: önce kese mi, lif mi?

Türkçede “lif” iki ayrı şeyi anlatır: Luffa kabağından elde edilen kabak lifi ve yumuşak iplikle örülen örgü lif. İkisi de esasen sabunlama aracıdır; sabunu köpürtür, vücudu yıkar, cildi ise ancak hafifçe ovar. Kese ise yıkamaz: Yumuşamış ölü deriyi almak için sabunsuz, ıslak cilde yapılır.

Bu yüzden “lif mi, kese mi?” sorusunun cevabı “ikisi de, ama sırayla” olur. Hamamdaki sıra evde de geçerlidir: Önce 10–15 dakika ılık bir duş alarak ya da küvette oturarak cildinizi yumuşatın, ardından ıslak cilde sabunsuz kese yapın, en son da sabunlu lifle ya da köpük torbasıyla yıkanın.

Kabak lifi mi, ipek kese mi?

Kabak lifi, Luffa kabağının kurumuş, lifli iskeletidir ve büyük ölçüde selüloz ile ligninden oluşur. Kuruyken serttir, ılık suda yumuşadığı için ıslak ve sabunla kullanılır. Bu yüzden ipek keseyle yarışmaz; aynı banyoda ondan sonra gelir.

Hijyen konusunda, 1994'te Journal of Clinical Microbiology'de yayımlanan bir çalışma, bir deri enfeksiyonunun (Pseudomonas folikülit) kaynağının mikrop bulaşmış bir kabak lifi olduğunu saptadı ve lifte kalan deri hücrelerinin bakteri üremesini kolaylaştırdığını buldu; yazarlar kabak lifinin ve diğer peeling araçlarının düzenli olarak dezenfekte edilmesini önerdi. Cleveland Clinic de lifi duşun dışında kurutmayı, doğal lifi 3–4 haftada bir, plastik file lifi iki ayda bir değiştirmeyi, küf kokusu yaptığında ya da küflendiğinde atmayı ve yüzde ya da yeni tıraş olmuş ciltte kullanmamayı öneriyor.

Hiçbir peeling aracı kendi kendini temizlemez; kese de buna dahil. İnce dokuma bir eldiven, kalın bir kabak lifinden genellikle daha kolay kurur; yine de her kullanımdan sonra durulanmalı, duşun dışında kurutulmalı, dokusu gevşediğinde ya da koku yaptığında yenilenmelidir.

Hamam kesesi çeşitleri: ipek, floş, krep ve viskon

Bir kesenin elinizde nasıl hissettireceğini adından çok lifi ve dokuması belirler. Kese eldiveni çeşitlerimiz başlıca malzeme ailelerini kapsar:

• Ham koza ipeği: İpekböceği kozasından elde edilen bir protein lifidir; mat görünür, tutumu hafif diridir. Ham koza ipeği kese eldivenimizde olduğu gibi, kese ailesinin en nazik seçeneğidir.
• Bitkisel ipek: Viskon için kullanılan bir piyasa adıdır. Viskon, bitkisel kaynaklardan elde edilen rejenere bir selüloz lifidir; yumuşak ve pürüzsüzdür ama ipek değildir. Bitkisel ipek kese eldivenlerimizin içeriğinde viskon yazmasının nedeni de budur.
• Viskon: Klasik, daha sert vücut kesesidir; üç katlı çapraz dokuma viskon kese gibi modelleri de vardır.
• Viskon–polyester karışımları: Hassas cilt ve yumuşak dokunuşlu modellerden orta kalınlığa kadar uzanan seçeneklerdir; uzun eldivenler de bu gruptadır.

Piyasada sık duyacağınız iki ad daha var. Floş, viskon (rayon) için kullanılan bir piyasa adıdır, yani o da ipek değildir. Krep kese ise bir malzemeyi değil, krep tipi bir dokumayı anlatır; bu yüzden “krep kese mi, ipek kese mi?” sorusunun cevabı da etiketteki lif içeriğindedir. Kısacası “ipek kese mi, normal kese mi?” sorusu çoğu zaman ipek ile viskon arasındaki farka varır.

Bunlar farklı ihtiyaçlar için farklı malzemelerdir. Piyasadaki asıl sorun, viskonun ipek diye satıldığı yanlış etiketlemedir. Gerçek ipeği viskondan nasıl ayıracağınızı ipek kese nasıl anlaşılır rehberimizde adım adım anlattık; malzemelerin ayrıntılı karşılaştırması için de ipek, bitkisel ipek ve viskon kese rehberimize göz atabilirsiniz.

Kalın kese mi, ince kese mi? Kalınlık tek başına bir ölçü değildir: İnce ama çok tutucu bir dokuma, örneğin aşağıda anlattığımız Italy towel, aynı baskıda daha sert hissettirebilir. İlk keseniz olacaksa yumuşak bir modelle ve hafif bir elle başlayın.

Hangi kese daha iyi kir çıkarır? Kese yaparken çıkan ve halk arasında “kir” denen gri ruloların büyük ölçüde gevşemiş ölü deri ile cilt yüzeyindeki kalıntıların karışımı olduğu düşünülür; kirli olduğunuzun işareti değildir. Cilt yeterince ıslanıp yumuşamadıysa ya da yakın zamanda kese yaptıysanız daha az rulo çıkar, yani rulo miktarı kesenin kalitesini göstermez. Rulo çıksın diye neden sert bastırmamanız gerektiğini kese eldiveni nasıl kullanılır rehberimizde anlattık.

Kese, kessa ve Italy towel: aynı ailenin üç üyesi

Yan yana koyduğunuzda bir Türk kesesini bir Fas kessasından ayırt etmek çoğu zaman zordur; ikisi de farklı lif ve sertliklerde üretilir. Kore'nin Italy towel'ı da aynı ailedendir; farklar daha çok yapıda ve banyo alışkanlığındadır.

Fas kessası: aynı eldiven, başka bir hamam geleneği

Kessa (kees diye de yazılır) bu eldivenin Fas'taki adıdır; Fransa'da mağazalarda “gant kessa” olarak satılır. Malzemesi üreticiden üreticiye değiştiği için içeriğini okuyun.

Asıl fark rutindedir. Fas hamamında kessa genellikle siyah sabunla (savon beldi), yani macun kıvamında yumuşak bir sabunla birlikte kullanılır; pek çok rutinde ghassoul kili de yer alır. Türk usulünde ise önce yumuşamış cilt keselenir, ardından zeytinyağlı sabunla ve pamuklu köpük torbasında kabartılan köpükle yıkanır. Bu sırayı evde Türk hamamı keyfini adım adım anlattığımız rehberde bulabilirsiniz.

Kore kesesi: Italy towel

Adına bakmayın, Italy towel bir Kore icadıdır. Kore Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı'na göre 1967'de Busan'da Hanil Textile tarafından, İtalya'dan ithal edilen viskon rayon iplikle geliştirildi. Kumaş havlu için fazla sert çıkınca vücut kesesi olarak kullanılmaya başlandı; bugün de Kore hamamlarında “seshin” denen kese ovmasının bilinen aracıdır.

Türkiye'de pek bilinmese de bizim %100 viskon keselerimizle aynı lif ailesindendir. Genellikle ince ve çok tutucu olduğundan aynı baskı daha sert hissettirir, eli hafif tutmak gerekir; sırt için uzun modelleri de vardır. Sıcak banyoda uzun süre ıslanmış cilde, çoğu zaman sabunsuz kullanılması Türk usulüne yakındır. Bazı markalar sertliği kırmızı ya da yeşil gibi renklerle belirtse de ortak bir renk kodu yoktur.

Sisal, at kılı ve keçi kılı: sert uçtaki araçlar

Bu araçlar sertlik ölçeğinin üst ucunda yer alır. Hiçbiri yanlış değildir, ama her biri hafif bir el ister.

Sisal, bir agav türünün yapraklarından elde edilen sert bir bitki lifidir. Eldiven, ped ve uzun sırt kayışı olarak dokunur ve belirgin biçimde kaba, rustik bir ovma sağlar; yüze değil, hassas olmayan vücut cildine uygundur. “Sisal lifi mi, kabak lifi mi?” diye soruyorsanız: Kabak lifi ıslanınca yumuşar ve daha çok sabunlama işi görür, sisal ise kaba bir ovma aracıdır.

At kılı eldivenler adını at kılından alır, ama bugün pek çoğu sisal gibi bitkisel liflerden ya da sentetik liflerden dokunur. Almadan önce içeriğine bakın.

Keçi kılı kese, “Tokat kesesi” ya da “tellak kesesi” adıyla da anılan, keçi kılından dokunmuş sert bir kesedir. Biz keçi kılı kese üretmiyoruz; kaba lifli öteki araçlar için söylediklerimiz onun için de geçerlidir: hafif bir el ve seyrek kullanım.

Naylon bezler ve file süngerler, örneğin Japon usulü naylon banyo bezleri ve uzun, esnek Afrika file süngeri, iyi köpürür, çabuk kurur ve sırta kolayca uzanır; bunlar esasen ovma işini de gören yıkama araçlarıdır.

Kuru fırçalama mı, kese mi?

Kuru fırça ile kese tam ters koşullarda çalışır. Kuru fırça, at kılı gibi doğal ya da sentetik kıllardan yapılır ve kuru cilde, genellikle duştan önce, hafif hareketlerle uygulanır. Kese ise ıslak, ılık suyla yumuşamış cilde yapılır; bu yüzden kese eldivenini kuru fırçanın yerine kuru kullanmanızı önermiyoruz.

At kılı fırçasından sonra kese yapılır mı? İkisini de seviyorsanız aynı gün değil, ayrı günlerde yapın. Kuru fırçalama da bir sürtünmedir ve aşağıdaki haftalık sınıra dahildir.

Kuru fırçalama çoğu zaman büyük vaatlerle pazarlanır. Cleveland Clinic, selüliti azalttığına dair bir kanıt olmadığını, görülen değişikliğin büyük olasılıkla artan kan akışının yarattığı geçici bir dolgunluk olduğunu belirtiyor. Aynı kaynak hassas ciltte, egzama, sedef hastalığı, açık yara ve güneş yanığında kuru fırçalamadan kaçınılmasını, yüzde ise asla yapılmamasını öneriyor. Varis ya da başka bir sağlık sorununuz varsa kuru fırçaya başlamadan önce doktorunuza danışın.

Sert ovmak cilde zarar verir mi?

Verebilir; bu yüzden hangi aracı seçtiğinizden çok ne kadar bastırdığınız ve ne sıklıkla kullandığınız önemlidir. İtalya ve Ürdün'den bildirilen vaka serileri, cildin yıllarca sertçe ovulmasının ardından gelişen sürtünme melanozunu (friction melanosis), yani kemik çıkıntılarının üzerinde oluşan kahverengi lekeleri tanımlıyor. Tıp literatürü bu durumun nedenleri arasında naylon havluları, at kılı eldivenleri, sert süngerleri ve kabak liflerini sayıyor. Amerikan Dermatoloji Akademisi (AAD) de sert peelingin koyu ten tonlarında koyu lekeler bırakabileceği konusunda uyarıyor.

Hangi aracı kullanırsanız kullanın, şu kurallar sizi bu çizginin doğru tarafında tutar:

1. Mekanik peelingi normal ciltte haftada en fazla bir ya da iki kezle sınırlayın; kuru ya da hassas ciltte daha seyrek yapın. AAD'nin pratik kuralı şudur: Yöntem ne kadar sertse o kadar seyrek. Ayda bir hamama gitmek ise tıbbi bir sıklık önerisi değil, köklü bir alışkanlıktır.
2. Yalnızca rahat hissettiğiniz kadar bastırın. Cildiniz yanıyor ya da kızarıklığı geçmiyorsa durun ve daha uzun bir ara verin.
3. Gri ruloların, yani “kir”in peşine düşmeyin; çıkan miktar bir başarı puanı değildir.
4. Cildiniz henüz nemliyken hemen nemlendirici sürün.
5. Güneş yanığında, kesik ya da tahriş olmuş ciltte, aktif sivilcede ve tıraş, ağda ya da lazer uygulamasının hemen ardından peeling araçlarını kullanmayın. Egzama, sedef hastalığı ya da rozasea sorununuz varsa veya reçeteli retinoid kullanıyorsanız, herhangi bir peeling aracına başlamadan önce dermatoloğunuza danışın.

Cilt tipinize göre kese, lif ya da fırça

Kese ile lif arasındaki farkı bildiğinizde seçim kolaylaşır, ama herkese uyan tek bir araç yoktur. İşe cildinizden ve aracın göreceği işten başlayın:

• İlk kez kese yapacaksanız: ham ipek ya da yumuşak bir bitkisel ipek kese, hafif baskıyla; önce ön kolunuzun iç yüzünde deneyin.
• Yüz için: ayrı ve küçük bir yüz kesesi; hafif bir elle, göz çevresinden uzak durarak.
• Kuru ya da hassas cilt: Dermatologlar genellikle yumuşak bir bez gibi en nazik yöntemleri önerir. Kese tercih ediyorsanız en yumuşağını seçin, daha seyrek kullanın ve hemen ardından nemlendirin.
• Normal vücut cildi: iyice ıslanıp yumuşamış cilde viskon ya da viskon–polyester bir kese.
• Yağlı ve hassas olmayan cilt: daha sert bir viskon kese, yine haftalık sınırın içinde kalarak.
• Tellak usulü sert bir kese istiyorsanız: sert, %100 viskon bir kese (Kore'de bu işi Italy towel görür), beklediğinizden daha hafif bir elle.
• Gündelik köpürtme için: kabak lifi, örgü lif ya da yumuşak bir bez. Bu çoğunlukla bir yıkamadır, cildi yalnızca hafifçe ovar.
• Sırtınız için: saplı viskon sırt kesesi, uzun bir eldiven ya da file sünger.
• Duştan önce kuru bir rutin için: kuru fırça, nazikçe ve yalnızca vücutta.

Bir kesenin dokusu ekranda değil, elde anlaşılır: Online numune mağazamızda ham ipek, bitkisel ipek, viskon ve viskon–polyester kese eldivenlerini ve sırt keselerini tek adet olarak, hesap açmadan satın alabilirsiniz. Ödemeyi Visa ya da Mastercard ile yaparsınız; kargo ücreti ödeme adımında eklenir ve siparişiniz ödemeden sonra 1–3 iş günü içinde kargoya verilir. Varsa gümrük vergi ve harçları alıcıya aittir.

Spa, otel ya da mağazanız için toplu alım mı yapıyorsunuz? Minimum sipariş miktarlarını ve kendi logonuz ile ambalajınıza yönelik seçenekleri öğrenmek için toptan fiyat teklifi isteyin; numune bedeli ilk toptan siparişinizden düşülür.

Kaynaklar

• American Academy of Dermatology: evde güvenli peeling, rozasea ve sedef hastalığı üzerine öneriler.
• Cleveland Clinic Health Essentials: kabak lifi hijyeni, kuru fırçalama ve kuru ciltte peeling.
• Bottone EJ ve ark. Journal of Clinical Microbiology, 1994; 32(2): 469–472.
• Siragusa M ve ark. European Journal of Dermatology, 2001; 11(6): 545–548.
• Al-Aboosi M ve ark. International Journal of Dermatology, 2004.
• Kore Kültür, Spor ve Turizm Bakanlığı, Gonggam: Italy towel'ın tarihçesi.

Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır, tıbbi tavsiye yerine geçmez. Bir cilt sorununuz varsa herhangi bir peeling aracını kullanmadan önce bir dermatoloğa danışın.